WYSTĘPUJĄCE SZKODY

Szkody występujące u członków rodzin alkoholowych, w tym:  schorzenia somatyczne spowodowane chronicznym stresem, za­burzenia emocjonalne, demoralizacja osób, zubożenie małżonków, rodzeństwa i rodziców alkoholików i nadmiernie pijących,   schorzenia somatyczne spowodowane chronicznym stresem, za­burzenia emocjonalne, demoralizacja i zubożenie dzieci wychowują­cych się w tych rodzinach,   schorzenia somatyczne spowodowane chronicznym stresem, za­burzenia emocjonalne dorosłych dzieci alkoholików,  alkoholowa dezorganizacja środowiska pracy, w tym:   absencja i wypadki w pracy,    obniżenie wydajności i jakości pracy,  alkoholowa patologizacja populacji bezrobotnych,  naruszanie prawa i porządku publicznego przez osoby nietrzeźwe, w tym:  przestępczość osób nietrzeźwych i strona wiktymologiczna tej przestępczości,   prowadzenie pojazdów w stanie nietrzeźwości oraz wypadko­wość tej kategorii osób,   alkoholowe zaburzenia zachowania w miejscach publicznych,  przestępstwa i wykroczenia związane z alkoholem, w tym z łama­niem zapisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a w tym:  nielegalny import, produkcja i sprzedaż napojów alkoholowych,   sprzedaż alkoholu osobom nieletnim i nietrzeźwym,reklama, kryptoreklama i propagowanie napojów alkoholowych.

MAPA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH

Ale gminy, nawet i w takim przypadku chcą się czuć gospodarzami na swoim terenie i rozwiązywać wszelkie problemy społeczne. Najle­piej rozwiniętą sferą rozwiązywania problemów społecznych jest roz­wiązywanie problemów alkoholowych. Sprzyja temu nie tylko odpo­wiednie ustawodawstwo, ale także odpowiednio wysoka świadomość osób, które chcą rozwiązania tych problemów na swoim terenie.Problemami alkoholowymi nazwiemy wszelkie szkody związane z piciem alkoholu, które występują bezpośrednio u osób pijących lub nadużywających alkoholu, członków ich rodzin oraz pozostałych członków społeczeństwa, które wymagają zdecydowanych działań w celu zmniejszenia lub wyeliminowania tego zjawiska.Problemy alkoholowe w takim przypadku można ułożyć w pewną panoramę, Wśród nich można wymienić pięć grup zagadnień ogólnych, w których występują po trzy zagadnienia szczegółowe, a wśród nich:  szkody występujące u osób pijących alkohol, w tym: samoniszczenie osób uzależnionych od alkoholu,   uszkodzenia zdrowia związane z nadużywaniem alkoholu przez osoby dorosłe,    uszkodzenia rozwoju psychofizycznego i kariery edukacyjnej pi­jącej młodzieży i dzieci.

SPOŁECZNOŚCI LOKALNE

Jedną z koncepcji problemów społecznych jest perspektywa pa­tologii społecznej. W literaturze przedmiotu można spotkać się z tym, że zjawiska patologiczne: a) to niezgodność zjawisk społecznych ze wzorami zachowań czy postaw, zawartymi w systemach normatyw­nych, b) to dysfunkcjonalność wyrażająca się zakłócającym wpły­wem na istotne elementy dokonujących się zmian, c) to nasilenie ilo­ściowe zjawisk uznanych za patologiczne. Zachowaniami patolo­gicznymi (w zakresie zjawisk społecznych) są zachowania kulturowe, pojawiające się ze szczególnym nasileniem w okresach zmian spo­łecznych, powodujące ocenę tych zachowań przez zdezorientowaną część opinii publicznej (część społeczeństwa), opierającą swoje sądy o „stare” systemy aksjonormatywne. Zatem zakres zachowań uwa­żanych za patologiczne ulega ciągłym zmianom wraz z rozwojem społecznym. Oznacza to, że w jednej epoce zachowania mogą być uznawane za patologiczne czy nienormalne, zaś w innej epoce nie, że w jednym społeczeństwie uznawane są za odchylenia od normy, zaś w innym nie.

SKUTECZNA DZIAŁALNOŚĆ

Skuteczna działalność profilaktyczno – terapeutyczna w stosunku do uzależnionych w dużej mierze zależy od znajomości uwarunkowań prowadzących do nałogu, stąd ważną sprawą jest poznawanie zarów­no warunków środowiskowych, jak i cech osobowościowych, sprzy- jających powstawaniu nałogu (Cekiera, 1992 s. 23), ale nie mniej waż­ne jest zapoznawanie wszystkich ludzi, możliwie od najwcześniejszych lat, szczególnie tych potencjalnie zagrożonych nałogiem z pozytyw­nymi wzorcami, z wartościami, które wcielone w życie zmniejszą ry­zyko uzależnienia. Taką funkcję pełnią m.in. szkolne programy profi­laktyczne (Pstrąg 1998; Niżankowska – Półtorak 1988). Jedną z tych pozytywnych wartości jest właśnie abstynencja.Wydaje mi się, że studium motywów skłaniających alkoholików do podjęcia abstynencji pozwoli uświadomić młodym ludziom, jak trudno wyjść z nałogu i jak wiele czynników, nawet tych pozornie bła­hych, ma wpływ na taką decyzję. Wielu młodych ludzi może dowie­dzieć się w ten sposób, jak oni mogą pomóc osobie uzależnionej i ja­kie znaczenie może mieć ich własna abstynencja, pomimo że sami nie są alkoholikami, bowiem ich postawa może stanowić dobry przykład i wsparcie dla niepijących alkoholików i dla osób zagrożonych nało­giem. Studium to ma również znaczenie resocjalizacyjne, jako że po­kazuje różne drogi wyjścia z sytuacji uzależnienia tym, którzy już się w niej znaleźli.

MOTYW PODJĘCIA ABSTYNENCJI

Tak więc motywem podjęcia abstynencji może być pogarsza­jący się stan zdrowia, który powoduje lęk przed śmiercią. Działanie alkoholu, szczególnie długotrwałe i nasilone może bowiem prowadzić do powikłań zdrowotnych, tak somatycznych, jak i psychicznych. Naj­wyraźniej ujawniają się zmiany w funkcjonowaniu układu nerwowe­go (np. zapalenie wielonerwowe, zaburzenia czucia, problemy ze wzro­kiem, padaczka alkoholowa czy encefalopatia Wemickiego. Często pojawiają się zaburzenia w funkcjonowaniu układu pokarmowego (np. stany zapalne błon śluzowych, zaburzenia perystaltyki jelit, nadżerki, zapalenie trzustki , uszkodzenia wątroby, prowadzące do marskości, a nawet raka wątroby), układu krwionośnego (np. nadciśnienie, zmiany zwyrodnieniowe włókien mięśnia sercowego, zmiany morfologiczne w szpiku kostnym) oraz układu oddechowego, moczowego i hormo­nalnego. Natomiast najczęstszymi powikłaniami psychiatrycznymi są ostre i   przewlekłe psychozy alkoholowe, (np. delirium tremens, biała go­rączka, halucynozy alkoholowe czy też paranoja alkoholowa, znana jako zespół Otella) (Woronowicz 1993 s. 64-81).

STAN ZDROWIA

W przypadku człowieka wierzącego możliwe jest podjęcie absty­nencji, gdy do jego świadomości dotrze fakt, iż pokonanie bożków do­konuje się przez powrót do prawdziwego Boga, co potwierdzają rela­cje samych alkoholików (Sami o sobie 1988 s. 106). J. Bajda (1993) zwraca uwagę, że podejmując program abstynen­cji w świetle wiary, człowiek wyznaje, że opiera się całkowicie na Bogu, nie licząc na własne siły. Zdając sobie sprawę z własnej słabo­ści, wyrzeka się równocześnie tego wszystkiego co mogłoby stanowić okazję do ponownego popadnięcia w nałóg. Na podobnych przesłan­kach bazuje program 12 Kroków Anonimowych Alkoholików, które­go realizacja często prowadzi do podjęcia i utrzymywania abstynen­cji (Woydyłło 1991 s. 60). Ocena własnego stanu zdrowia u osób uzależnionych od alkoholu jest zróżnicowana: od bagatelizowania poważnych objawów somatycz­nych, aż do reakcji hipochondrycznych. Istotne dla podjęcia decyzji leczeniu odwykowym jest to, czy uzależniony łączy przyczynowo objawy zaburzeń somatycznych z nadużywaniem alkoholu (Cibor 1988 s. 69).

CZYNNIKI RELIGIJNE

Alkoholik często unika kontaktu z księdzem, gdyż jest przekona­ny, iż w jego oczach jest synonimem zła i grzechu; w sytuacji kryzy­sowej może obarczać winą za swoje problemy księdza lub nawet Pana Boga. W tej sytuacji pomoc duszpasterska powinna koncentrować się na rodzinie alkoholika (Dziewiecki, Kondratowicz 1993 s. 151).Motywem podjęcia abstynencji lub przynajmniej przyczyną poszu­kiwania tego motywu może być usłyszane z ambony lub przy konfe­sjonale słowo, które demaskuje: „oszustwo grzechu” w płaszczyku al­koholu. Tu alkoholik powinien usłyszeć zachętę do robienia osobi­stych postanowień popartych przyrzeczeniem, nawet na krotki czas, bo budzą one wiarę we własne siły, dają poznać smak zwycięstwa. Ważne jest też, by alkoholik usłyszał słowo prawdy, że albo całkowi­cie zerwie z alkoholem, albo nie ma dla niego ratunku. (Strzelecki 1988). Według H. Korży (1980 s. 190-195), spowiednik jako duszpasterz trzeźwości powinien starać się nakłonić alkoholików do przyznania się, że są alkoholikami, do zerwania ze środowiskiem pijących, do posta­nowienia naprawienia krzywd i podjęcia leczenia, do uwierzenia we własne siły. Pokuta dla alkoholika musi być możliwa do wypełnienia, więc nie od razu abstynencja, bo nie jest w stanie jej wypełnić. Tej można domagać się od dzieci i żon alkoholików.

JEDNOSTKI UZALEŻNIONE

Jednostki uzależnione są z reguły bardziej zainteresowane własny­mi sprawami, skoncentrowane na sobie bez liczenia się z uczuciami innych. Są to indywidualiści z brakiem tendencji do szerokich kon­taktów społecznych, charakteryzujący się rygorystyczną oceną sytu­acji, brakiem wiary w siebie, obniżonym poczuciem własnej wartości-   na skutek świadomości nałogu. W omawianej grupie istnieje ponadto silne poczucie winy spowodowane po części uleganiem negatywnym wpływom innych (co często jest przyczyną uzależnienia) (Korczyń­ski 1988; Woititz 1992). Takie zmiany w obrazie siebie, nasilające się lęki, poczucie winy i uświadomienie sobie własnej słabości mogą do­prowadzić do decyzji o zaprzestaniu picia, szczególnie wtedy gdy stają się one nie do zniesienia.Alkoholizm często traktowany jest jako grzech czy też forma zła, którego niszczycielska siła daje się przezwyciężyć, opierając się na mo­tywach religijno-moralnych, konieczne jednak jest, by alkoholik uświa­domił sobie swoją godność i swoje powołanie (Strzelecki 1988 s. 16).

ZABURZENIE RELACJI

Akcep­tacja klęski i utraty kontroli wyznacza punkt, od którego zaczyna się abstynencja” (Brown 1992 s. 48). Jest ona rezultatem wielu przykrych przeżyć i sytuacji, w wyniku których pojawia się uczucie nienawiści i odrazy do siebie wraz z ustawicznym strachem. Rozpada się dotych­czasowy system przekonań, oparty na samokontroli – stąd pojawia się poczucie krzywdy i niepowodzenia, a także izolacja od świata (Brown 1992 s. 48-50). Narastanie tej wewnętrznej rozpaczy pogłębiają, omó­wione wcześniej, okoliczności zewnętrzne. Nadużywanie alkoholu wiąże się nie tylko z zaburzeniem relacji z innymi ludźmi, ale przede wszystkim z zaburzeniem funkcjonowa­nia psychicznego. U alkoholików obserwuje się niedojrzałość emocjo­nalną, nieumiejętność wyrażania emocji, brak odporności na frustra­cje, wysoki poziom niepokoju, niską samoocenę , poczucie izolacji i poczucie winy. Pojawia się z jednej strony strach przed ludźmi, a z drugiej – pragnienie zyskania ich aprobaty i miłości oraz lęk przed od­rzuceniem (Woititz 1992 s. 16; Woydyłłol991 s. 41-49; Cibor 1998 s.72, Jampolsky 19 s. 68 – 70). Taki stan emocjonalny wraz z akcep­tacją nałogu jako choroby może prowadzić do poszukiwania pomocy w formie leczenia odwykowego.

CZYNNIKI PSYCHOLOGICZNE

Rów­nież współpracownicy, przestając wykonywać za alkoholika pracę, przestając go kryć i usprawiedliwiać, mogą przyspieszyć jego decy­zję o podjęciu abstynencji. Może się to wydawać okrutne i niekole- żeńskie, ale alkoholik musi odczuć negatywne konsekwencje picia, żeby przestał pić. W miejscu pracy opinia o alkoholiku na ogół jest niekorzystna; często zmienia on pracę, zajmuje coraz niższe stanowiska. Jednak nie­którzy alkoholicy przywiązują dużą wagę do swojej pracy i dla nich poczucie zagrożenia w pracy może być doskonałym motywem do za­początkowania leczenia.Członkowie AA, określając swój stan bezpośrednio poprzedzają­cy abstynencję, stwierdzają, iż cechuje ich w tym czasie rosnąca izo­lacja oraz spadek zdolności uczuciowych i intelektualnych, a zakres ich przeżyć ogranicza się do ustawicznego myślenia o alkoholu i cią­głych usiłowań uzyskania kontroli nad piciem (Brown 1992).